Hoofdstuk 4: De spelregels voor advocaten online

Dit hoofdstuk is geen juridisch advies. Jij bent de jurist; ik ben de marketeer die de regels heeft opgezocht die raken aan wat je online doet. Waar ik een regel of uitspraak citeer, staat de bron erbij. Waar ik zelf een conclusie trek, staat dat er ook bij. Toets het aan je eigen oordeel, en bij twijfel aan je deken.

Er is een reden om dit hoofdstuk zo precies te schrijven. In de marketing voor advocaten circuleert veel over "de NOvA-regels voor reviews". Die bestaan niet als aparte regel. Wat er wel is, is strenger en breder.

Er is geen reclameregel, wel een kader

De algemene raad van de NOvA stelde op 14 februari 2018 de Gedragsregels advocatuur 2018 vast. Ze zijn volgens de inleiding "niet bindend in de zin, waarin de regels van de door de Nederlandse orde van advocaten vastgestelde verordeningen bindend zijn". Wel kunnen ze "dienen als richtlijn voor de tuchtrechter".

De 29 regels bevatten geen aparte regel over publiciteit, reclame, reviews of getuigenissen. Reclame is voor advocaten sinds 1989 toegestaan; de Gedragsregels van 1992 hadden nog een publiciteitsregel, de huidige niet. Een herziening in 2025 of 2026 heb ik niet gevonden. Alleen de toelichting bij regel 3 werd in december 2024 aangepast; de regeltekst bleef ongewijzigd.

Wat je online doet, toetst de tuchtrechter dus aan algemene normen:

• de vijf kernwaarden uit artikel 10a Advocatenwet: onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid;
• regel 3 (vertrouwelijkheid), regel 7 (geen ongepaste uitlatingen) en regel 8 (geen onjuiste informatie);
• de tuchtnorm van artikel 46 Advocatenwet.

Een bruikbare samenvatting van dat kader staat in artikel 2.6.1 van de CCBE-gedragscode, al is die formeel geschreven voor grensoverschrijdend optreden: de advocaat mag het publiek inlichten over zijn dienstverlening "op voorwaarde de informatie accuraat is en niet misleidend en met respect voor het beroepsgeheim en de overige kernwaarden van het beroep".

Regel 3: de persoon van je cliënt

Regel 3 lid 1 luidt: "De advocaat is op grond van de wet verplicht tot geheimhouding; zo dient de advocaat te zwijgen over bijzonderheden van door hem behandelde zaken, de persoon van zijn cliënt en de aard en omvang van diens belangen." Artikel 11a Advocatenwet legt de geheimhouding wettelijk vast.

Lees de middelste woorden twee keer: de persoon van zijn cliënt. Niet alleen de zaak is vertrouwelijk. Ook het feit dat iemand je cliënt is.

Regel 3 lid 3 staat naar buiten brengen van vertrouwelijke kennis alleen toe als aan drie voorwaarden tegelijk is voldaan: een juiste uitvoering van de opdracht rechtvaardigt het, de cliënt heeft desgevraagd geen bezwaar, en het past bij een goede beroepsuitoefening. De toelichting zegt dat dit "ook als de advocaat informatie via de media wil verspreiden" geldt.

De zelfverdediging. De toelichting geeft de advocaat "in zekere mate" ruimte om vertrouwelijke informatie te gebruiken "in het geval de cliënt een klacht tegen hem heeft ingediend". Dat gaat over een klacht, dus een tuchtprocedure. Ik heb geen bron gevonden die die ruimte uitstrekt tot een publieke reactie op een Google-review.

Mijn analyse: een reactie die bevestigt dát iemand cliënt was, kan de geheimhouding al raken. "Dank voor uw vertrouwen in onze aanpak van uw ontslagzaak" noemt de persoon, de zaak en het rechtsgebied tegelijk. Reageer daarom neutraal, zonder te bevestigen of te ontkennen dat de schrijver cliënt was, zonder zaakdetails, en nodig uit tot contact buiten het platform.

Een neutrale standaardreactie kan zo klinken: "Dank voor het delen van uw ervaring. Vanwege onze geheimhoudingsplicht gaan wij online niet in op individuele situaties. Wilt u hierover in gesprek? Neem dan contact op met [naam] via [telefoonnummer]."

Wat de tuchtrechter heeft gezegd

Een Nederlandse tuchtuitspraak over een advocaat die in een reactie op een Google-review cliëntinformatie prijsgaf, heb ik niet gevonden. Ik heb gezocht op tuchtrecht.overheid.nl, in de NOvA Tuchtrecht Updates en in de vakpers. Mogelijk bestaat zo'n uitspraak. Ik kan haar niet citeren.

Wel is de lijn over geheimhouding naar buiten helder:

• ECLI:NL:TAHVD:2023:17. Het Hof van Discipline bekrachtigde op 17 februari 2023 de schrapping van een advocaat die interviews gaf over een voormalige cliënt. "De plicht tot geheimhouding behoort tot de kernwaarden van de advocatuur en doorbreking daarvan kan slechts in zeer uitzonderlijke gevallen aan de orde komen."
• ECLI:NL:TADRSGR:2024:61. De Raad van Discipline Den Haag oordeelde op 18 maart 2024 dat een naderend onwelgevallig artikel en een onbereikbare cliënt niet genoeg zijn om informatie met journalisten te delen.
• ECLI:NL:TAHVD:2020:81. Berisping voor een advocaat die zonder toestemming een negatief advies doorgaf aan de rechtsbijstandsverzekeraar. De geheimhouding "gaat vóór op de verplichtingen van een advocaat jegens een derde".

Een analogie uit de zorg. Het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg Amsterdam gaf op 14 maart 2025 een tandarts een waarschuwing, omdat hij op ZorgkaartNederland op een negatieve recensie reageerde met medische informatie (ECLI:NL:TGZRAMS:2025:59).

Het college: "Het feit dat klager zelf een recensie heeft geplaatst en daarin ook zelf informatie deelt, impliceert geen toestemming aan de tandarts om (verdere) informatie te delen."

Dat is zorgtuchtrecht, geen advocatentuchtrecht. Mijn analyse: er is geen reden om aan te nemen dat de tuchtrechter dit voor een advocaat soepeler zou zien, gezien de nadruk op geheimhouding als kernwaarde.

Wat de civiele rechter heeft gezegd

Twee keer stapte een Nederlandse advocatenpraktijk naar de rechter om negatieve reviews te laten verwijderen. Beide keren zonder succes.

In 2015 wees de voorzieningenrechter in Rotterdam de vordering van Katz Advocaten af tegen de dochter van een ex-cliënt (ECLI:NL:RBROT:2015:9532). Op 11 augustus 2026 wees de voorzieningenrechter in Amsterdam alle vorderingen af van een advocaat-mediator die twee Google-reviews wilde laten verwijderen (ECLI:NL:RBAMS:2026:8145).

De rechtbank Amsterdam overwoog dat het "op zichzelf is toegestaan om ervaringen met een bepaalde aanbieder van producten of diensten op internet te delen, ook als dit negatieve ervaringen zijn". Reviews moeten gebaseerd zijn op daadwerkelijke ervaringen en mogen niet feitelijk onjuist of onnodig grievend zijn.

Deze reviews gaven volgens de rechtbank een subjectieve mening. De advocaat had de schrijver per sms benaderd en de review "slander" genoemd.

De kern: een kalme, neutrale reactie is niet alleen veiliger voor je geheimhouding. Ze is ook kansrijker dan een procedure.

Google's reviewbeleid

Google's beleid voor door gebruikers bijgedragen content verbiedt onder meer:

• negatieve reviews ontmoedigen of verhinderen, of "selectively solicit positive reviews from customers";
• personeel een aantal reviews laten vragen, of reviews laten vragen "that include specific content, including content that identifies a staff member";
• beloningen geven, zoals korting of gratis diensten, in ruil voor een review of het verwijderen van een negatieve.

Toegestaan is cliënten vragen om hun echte ervaring te delen, "without offering incentives to do so or attempting to influence the rating or the contents of the review". Whitespark tekende in juni 2026 aan dat een cliënt die uit zichzelf een advocaat bij naam noemt, niet onder het verbod valt. Het verbod geldt jouw instructie.

Trustpilot is even duidelijk. Zijn richtlijnen van juni 2026 verbieden selectief uitnodigen en het doorsturen van ontevreden klanten naar een contactformulier terwijl tevreden klanten een reviewlink krijgen.

Praktisch: begin een uitnodiging nooit met "Als u tevreden bent". Vraag niet om rechtsgebied, plaats, letsel of de naam van je advocaat. Nodig iedereen uit op hetzelfde moment in het traject.

"Beste [naam], dank voor uw vertrouwen in ons kantoor. Wij horen graag hoe u onze dienstverlening hebt ervaren. Via deze link kunt u, als u dat wilt, een review plaatsen. U bepaalt zelf wat u deelt."

Consumentenrecht: nepreviews en reviews tonen

Sinds 28 mei 2022 geldt in Nederland de implementatie van de Europese Omnibusrichtlijn. Twee onderdelen van de zwarte lijst van artikel 6:193g BW gaan over reviews: beweren dat reviews van echte gebruikers komen zonder redelijke controle, en valse reviews plaatsen of laten plaatsen. Artikel 6:193e geeft een informatieplicht over hoe je waarborgt dat reviews echt zijn.

De ACM-leidraad Bescherming online consument (mei 2024) werkt dat uit. "Plaats zelf geen valse reviews ('nepreviews') en laat dit ook niet door anderen doen." En: "Verwijder bijvoorbeeld niet alleen negatieve reviews, terwijl de positieve reviews blijven staan." Wie reviews toont, legt uit waar ze vandaan komen en hoe je controleert dat ze echt zijn.

De ACM kan boetes opleggen tot 900.000 euro per overtreding. Op 9 december 2022 kreeg webwinkel TrendX een boete van 100.000 euro voor positieve nepreviews. Een ACM-boete voor nepreviews in 2025 of 2026 heb ik niet gevonden.

Let op: of een advocatenkantoor tegenover een particulier een "handelaar" is in de zin van deze regels, is een juridische vraag die ik aan jou laat. Voor de praktijk maakt het weinig uit: wie reviews op zijn site toont, vermeldt de bron en toont ze onverkort.

AI: de verordening, de NOvA en de eerste uitspraak

De AI-verordening. Artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026. Lid 1 verplicht aanbieders om AI-systemen die rechtstreeks met mensen communiceren zo te ontwerpen dat mensen weten dat ze met AI praten. Lid 4 verplicht gebruikers van een systeem dat een deepfake maakt, te melden dat de inhoud kunstmatig is gemaakt of bewerkt.

Mijn analyse: een kantoor dat een AI-chatbot in de intake zet, zorgt dat in het venster zichtbaar is dat de bezoeker met AI praat.

Een AI-video van een "advocaat" die niet bestaat, of van een echte advocaat die dingen zegt die hij nooit zei, is een risico onder lid 4 en een risico voor regel 8. Mijn advies blijft: doe het niet.

De NOvA-aanbevelingen. In december 2025 publiceerde de NOvA aanbevelingen voor AI in de advocatuur. Het zijn geen bindende regels. Onder meer: "Voer geen vertrouwelijke of cliëntgegevens in publieke AI-modellen", "Vraag toestemming aan de cliënt voor AI-gebruik" en "Controleer citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig vóór gebruik". Over AI-gegenereerde marketingcontent zeggen ze niets specifieks.

De eerste tuchtuitspraak. De Raad van Discipline 's-Hertogenbosch berispte op 27 juli 2026 een advocate die niet-bestaande ECLI's uit een AI-tool in conclusies had overgenomen (ECLI:NL:TADRSHE:2026:93).

"Door op deze wijze gebruik te maken van een hulpmiddel, in dit geval een AI-tool, heeft verweerster de op haar rustende verantwoordelijkheid miskend." Het is een raadsuitspraak, nog niet in hoger beroep getoetst. De les voor je website ligt voor de hand: wat AI schrijft, controleert een advocaat.

WhatsApp en andere chat-apps

De NOvA-infographic over vertrouwelijke internetcommunicatie (juli 2022) noemt chat-apps "geschikt voor algemene communicatie, maar af te raden wanneer u uw contacten vertrouwelijk wilt houden". Chat-apps kunnen inzicht hebben in telefoonnummers, locaties en gespreksmetadata.

In de advocatuur wil je je contacten vrijwel altijd vertrouwelijk houden, want het bestaan van de cliëntrelatie valt al onder regel 3. Mijn analyse: WhatsApp past bij een eerste, algemene vraag. Zodra het over de zaak gaat, verplaats je het gesprek naar een beveiligd kanaal. Bij strafrecht en letselschade gaat het bovendien om gegevens die de AVG als bijzonder aanmerkt.

Het woord "specialist"

Een NOvA-regel die het woord "specialist" voorbehoudt aan leden van een specialisatievereniging, heb ik niet gevonden. Wat wel geldt, is regel 8: "De advocaat dient zich zowel in als buiten rechte te onthouden van het verstrekken van feitelijke informatie waarvan hij weet, althans behoort te weten, dat die onjuist is." Daarnaast geldt het verbod op misleiding uit het consumentenrecht.

"Gespecialiseerd in arbeidsrecht" is dus geen beschermde titel, maar het moet waar zijn. Je maakt het aantoonbaar op twee manieren:

• Het rechtsgebiedenregister van de NOvA. Een advocaat registreert zich op minimaal één en maximaal vier van de 35 rechtsgebieden en haalt per rechtsgebied tien opleidingspunten per jaar.
• Een specialisatievereniging. Bijvoorbeeld de VAAN (arbeidsrecht), vFAS (familierecht), LSA en ASP (letselschade), NVSA (strafrecht) of VIEPA (intellectueel eigendom). Leden moeten aan de voorwaarden van de vereniging voldoen. Voert je vereniging het keurmerk specialisatieverenigingen, dan mag je dat tonen.

No cure no pay

Sinds 1 januari 2026 mogen advocaten in letsel- en overlijdensschadezaken een beloning afspreken die afhangt van het financiële resultaat. De regeling staat in paragraaf 7.4.3 van de Verordening op de advocatuur. De NOvA spreekt van een "uitzondering op het no-cure-no-pay-verbod". Het algemene verbod blijft.

In marketing betekent dat: "no cure no pay" alleen op je letselschadepagina's, onder de voorwaarden van die paragraaf. Niet in arbeidsrecht, familierecht, strafrecht of IE. Noem geen maximumpercentage zonder de verordeningstekst zelf te hebben gelezen.

Wie er toezicht houdt

Toezicht ligt bij de deken van je arrondissement, tuchtrechtspraak bij de raden van discipline en het Hof van Discipline. Een wetsvoorstel voor een onafhankelijke toezichthouder advocatuur ging op 10 juli 2026 in consultatie; het wordt naar verwachting begin 2027 aan de Raad van State voorgelegd. Wanneer het in werking treedt, is niet bekend.

Mijn analyse: tuchtrecht is persoonlijk. Als een bureau namens jou een reviewmail verstuurt of een reactie plaatst, rekent de tuchtrechter het jou aan, niet het bureau.

Samenvatting: wat mag wel en niet

• Reclame maken voor je kantoor. Toegestaan?: Ja, binnen kernwaarden en regels 3, 7 en 8. Bron: Gedragsregels 2018; CCBE 2.6.1.
• Alle cliënten op hetzelfde moment om een review vragen. Toegestaan?: Ja. Bron: Google-contentbeleid.
• Alleen tevreden cliënten uitnodigen. Toegestaan?: Nee. Bron: Google-contentbeleid; Trustpilot (juni 2026).
• Vragen om rechtsgebied, plaats, letsel of advocaatnaam te noemen. Toegestaan?: Nee. Bron: Google-contentbeleid (gerapporteerd 17 april 2026); regel 3.
• Een beloning voor een review. Toegestaan?: Nee. Bron: Google-contentbeleid.
• In een reactie bevestigen dat iemand cliënt was of zaakdetails noemen. Toegestaan?: Nee (eigen analyse). Bron: Regel 3 lid 1; naar analogie TGZRAMS:2025:59.
• Neutraal reageren en uitnodigen tot contact. Toegestaan?: Ja. Bron: Regel 3; eigen advies.
• Een negatieve review via de rechter laten verwijderen. Toegestaan?: Kan, maar faalt bij een subjectieve mening. Bron: RBAMS:2026:8145; RBROT:2015:9532.
• Nepreviews plaatsen of laten plaatsen. Toegestaan?: Nee. Bron: Zwarte lijst art. 6:193g BW; ACM-leidraad 2024.
• Op je site alleen positieve reviews tonen. Toegestaan?: Nee. Bron: ACM-leidraad 2024.
• AI-chatbot in de intake. Toegestaan?: Ja, als duidelijk is dat het AI is. Bron: AI-verordening art. 50(1).
• AI-video die als echt oogt. Toegestaan?: Alleen met melding; advies: niet doen. Bron: AI-verordening art. 50(4); regel 8.
• Cliëntgegevens in publieke AI-tools. Toegestaan?: Afgeraden. Bron: NOvA-aanbevelingen AI (dec 2025).
• AI-bronnen ongecontroleerd overnemen. Toegestaan?: Nee. Bron: TADRSHE:2026:93.
• Zaakinhoud via WhatsApp. Toegestaan?: Afgeraden. Bron: NOvA-infographic (juli 2022).
• "Gespecialiseerd in". Toegestaan?: Ja, als het waar is en je het kunt onderbouwen. Bron: Regel 8; misleidingsverbod.
• No cure no pay aanbieden. Toegestaan?: Alleen letsel- en overlijdensschade. Bron: Voda par. 7.4.3 (sinds 1 jan 2026).
• Publiciteit over een (oud-)cliëntzaak. Toegestaan?: Alleen onder de drie voorwaarden van regel 3 lid 3. Bron: Regel 3; TAHVD:2023:17.

Actiepunten. Leg je reviewmail, je standaardreactie en je websiteteksten naast deze tabel. Schrijf één neutrale reactietekst die niet bevestigt dat iemand cliënt was, en spreek af dat bij een negatieve review altijd een advocaat reageert, binnen 48 uur.

Controleer of elke "gespecialiseerd in" op je site te onderbouwen is met een registratie of lidmaatschap. Leg vast welke AI-tools op kantoor gebruikt worden en wie de output controleert.